Od 23 lipca 2026 r. zaczęły obowiązywać przepisy ustawy o zarządzaniu danymi. To krajowe wdrożenie unijnego aktu o zarządzaniu danymi (Data Governance Act, DGA), którego celem jest stworzenie przejrzystych i bezpiecznych ram wymiany danych między obywatelami, biznesem i instytucjami publicznymi. Zgodnie z rządowym komunikatem, regulacja ma przyspieszyć rozwój rynku danych, ułatwić dostęp do zasobów informacji oraz wprowadzić jednolite zasady dla nowych usług pośrednictwa w udostępnianiu danych.
Resort cyfryzacji podkreśla, że dzięki ustawie zarówno osoby prywatne, jak i przedsiębiorcy czy środowisko naukowe, mają zyskać jaśniejsze procedury, zwiększone bezpieczeństwo i większe zaufanie do procesów dzielenia się danymi. Przepisy określają także, w jaki sposób można ubiegać się o dostęp do tzw. danych chronionych znajdujących się w dyspozycji podmiotów publicznych, z poszanowaniem praw osób trzecich i zachowaniem poufności.
Pośrednicy danych: nowy segment rynku i nadzór UODO
Jednym z kluczowych elementów DGA i polskiej ustawy jest wprowadzenie usług pośrednictwa w dostępie do danych. Mają one umożliwiać bezpieczną i wygodną wymianę zarówno danych osobowych, jak i nieosobowych, pomiędzy zainteresowanymi stronami. Firmy, które zdecydują się działać jako pośrednicy, zyskają możliwość świadczenia takich usług na rynku Unii Europejskiej.
Ustawa wymaga, aby pośrednicy funkcjonowali w sposób neutralny i bezstronny oraz w pełnej zgodności z prawem. Nad ich działalnością będzie czuwał Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, który ma zapewnić, że usługi pośrednictwa są realizowane zgodnie ze standardami bezpieczeństwa i przejrzystości przewidzianymi przez DGA.
Dla przedsiębiorców i startupów z branży cyfrowej to szansa na rozwój nowych modeli biznesowych – zarówno w oparciu o lepszy dostęp do danych, jak i poprzez wyspecjalizowane usługi pośrednictwa. Dla obywateli oznacza to prostsze i bardziej przewidywalne procesy udostępniania własnych danych, z czytelną informacją o tym, kto i w jakim celu z nich korzysta.
Dane w służbie dobra wspólnego: altruizm danych
Nowe przepisy budują też ramy dla dobrowolnego, bezpiecznego udostępniania danych na rzecz dobra ogólnego. Osoby, które chcą przekazać swoje informacje do celów naukowych czy medycznych, będą mogły skorzystać z usług zarejestrowanych w Unii organizacji altruizmu danych. W Polsce ich działalność ma podlegać nadzorowi Prezesa UODO, tak aby proces przekazywania danych odbywał się w sposób godny zaufania i zgodnie z wymogami bezpieczeństwa określonymi w DGA.
To rozwiązanie może wesprzeć m.in. badania medyczne, projekty naukowe czy inicjatywy społeczne, które potrzebują dostępu do wiarygodnych zbiorów danych, ale muszą przy tym respektować prywatność i prawa osób, których dane dotyczą.
Dostęp do danych chronionych: jasne procedury i wsparcie instytucji
Unijny Data Governance Act oraz polska ustawa precyzują warunki korzystania z wybranych danych będących w dyspozycji podmiotów publicznych. Mowa o danych chronionych, czyli takich, które mogą być objęte prawami innych osób, w tym o informacjach stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, treściach chronionych prawami własności intelektualnej czy danych osobowych.
Obywatele, firmy, instytucje naukowe oraz organizacje społeczne będą mogli składać wnioski o dostęp do danych chronionych w oparciu o przejrzyste, opisane w przepisach procedury. Korzystanie z tych informacji ma się odbywać z zachowaniem zasad poufności oraz poszanowaniem praw osób trzecich. W praktyce oznacza to m.in. konieczność stosowania odpowiednich zabezpieczeń i kontroli celu, w jakim dane są wykorzystywane.
W procesie udzielania dostępu do danych chronionych podmioty publiczne mają otrzymać wsparcie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Dodatkowo przy Ministrze Cyfryzacji ma działać punkt informacyjny, który ułatwi kontakt z instytucjami dysponującymi danymi. Jeżeli podmiot publiczny odmówi dostępu, odwołania będzie rozpatrywał Minister Cyfryzacji.
Co to oznacza w praktyce dla użytkowników i firm
Dzięki nowym przepisom łatwiej będzie zorientować się, gdzie i na jakich zasadach można uzyskać dostęp do danych, które dotąd były trudno dostępne z powodów prawnych. To ważne dla twórców usług cyfrowych, analityków danych, uczelni czy organizacji społecznych, które coraz częściej budują rozwiązania oparte na danych. Uporządkowanie zasad ma też zwiększyć zaufanie do procesów udostępniania i wymiany informacji, co jest kluczowe w projektach wykorzystujących dane osobowe lub wrażliwe know-how firm.
Z punktu widzenia obywatela nowe ramy mają uprościć świadome zarządzanie własnymi danymi – czy to przez udział w projektach naukowych, czy przy korzystaniu z usług pośredników, którzy będą zobowiązani do przestrzegania zasad neutralności i przejrzystości. W tle jest także rozwój ekosystemu danych w całej Unii, który ma napędzać innowacje, ale bez kompromisów w zakresie prywatności i ochrony praw.
Najważniejsze informacje w pigułce
| Informacja | Szczegóły |
|---|---|
| Data | 23.07.2026 – wejście w życie ustawy o zarządzaniu danymi |
| Zakres | Wdrożenie unijnego Data Governance Act (DGA) do polskiego prawa |
| Nowe rozwiązania | Usługi pośrednictwa w dostępie do danych; altruizm danych; procedury dostępu do danych chronionych |
| Nadzór | Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych – pośrednicy i organizacje altruizmu danych |
| Wsparcie | Prezes GUS – pomoc dla podmiotów publicznych; punkt informacyjny przy Ministrze Cyfryzacji |
| Odwołania | Minister Cyfryzacji – w przypadku odmowy dostępu do danych chronionych |
To początek porządkowania rynku danych w Polsce według wspólnych unijnych standardów. W kolejnych miesiącach kluczowe będzie wdrożenie praktycznych rozwiązań po stronie instytucji i pojawienie się pierwszych certyfikowanych pośredników oraz organizacji altruizmu danych. To one pokażą, jak nowe przepisy przełożą się na codzienne korzystanie z danych w biznesie, nauce i administracji.
Źródło: gov.pl/
