Rozwój mózgu dziecka jest najszybszy w pierwszych latach życia, szczególnie do około 6. roku. To wtedy kształtują się podstawowe funkcje: mowa, przetwarzanie bodźców sensorycznych, więź z opiekunem oraz zdolności samoregulacji i planowania. Zdaniem specjalistów, zbyt wczesne i niekontrolowane korzystanie z urządzeń ekranowych może prowadzić do trwałych deficytów rozwojowych – dlatego warto przyjrzeć się, kiedy i w jaki sposób wprowadzać dzieci w cyfrowy świat.

Test higieny cyfrowej: kilka pytań dla rodziców

Zanim wprowadzimy konkretne zasady dotyczące ekranów, warto uczciwie odpowiedzieć sobie na kilka pytań dotyczących własnych nawyków. Dzieci bardzo szybko uczą się przez obserwację dorosłych, dlatego to, jak rodzice i opiekunowie korzystają z telefonów czy internetu, ma znaczenie wychowawcze.

Autor zachęca do zastanowienia się nad tym, jak często korzystamy z urządzeń tuż przed snem lub zaraz po przebudzeniu, czy odczuwamy rozdrażnienie bez dostępu do internetu, czy scrollujemy podczas posiłków oraz czy przerywamy rozmowy, by sprawdzić powiadomienia. Odpowiedzi na te pytania pozwalają ocenić własną „higienę cyfrową” i wskazują obszary do zmiany.

Zasady korzystania z ekranów według ekspertów

Specjaliści rekomendują jasne ograniczenia dotyczące ekspozycji najmłodszych na ekrany. Dzieci do 2. roku życia najlepiej wcale nie powinny korzystać z urządzeń ekranowych, ponieważ takie wystawienie może negatywnie wpłynąć na rozwój mowy, pamięci oraz innych funkcji poznawczych. Dla dzieci w wieku 2–5 lat dopuszcza się oglądanie treści dobranych wiekowo, ale nie więcej niż 1 godzinę dziennie i najlepiej pod opieką dorosłego w krótkich sesjach po 15–20 minut.

Obowiązkiem rodziców i wychowawców jest nie tylko kontrola czasu, lecz także aktywne uczestnictwo: towarzyszenie dziecku podczas korzystania z treści cyfrowych, wyjaśnianie ich znaczenia i konsekwencji oraz kształtowanie nawyków, które będą służyć bezpieczeństwu i zdrowemu rozwojowi.

Rola relacji i czasu offline

Telefon czy tablet nie powinny pełnić funkcji atrakcyjnego nagrody-podarunku, zastępującego relację z rodzicem. Urządzenie jest narzędziem do utrzymywania kontaktu, a nie substytutem bliskości. Silna więź z opiekunem jest jednym z najważniejszych czynników chroniących przed zachowaniami ryzykownymi u dzieci i młodzieży.

Autor proponuje, by rodzice zastanowili się, jak spędzają czas offline: czy dzielą z dziećmi swoje pasje, zapraszają je do wspólnych aktywności takich jak majsterkowanie, sport, gotowanie, rysowanie czy gry planszowe. Tego typu aktywności dostarczają doświadczeń niezbędnych dla prawidłowego rozwoju i pomagają w tworzeniu trwałych więzi.

Co mówią badania i jakie działania proponują eksperci?

Wyniki badań przedstawione podczas webinaru organizowanego przez Instytut Nowej Kultury pokazują, że rodzice, którzy sami regulują emocje za pomocą ekranów, częściej udostępniają urządzenia swoim dzieciom i robią to wcześniej. Wysoki poziom stresu związanego z obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi może sprzyjać takim praktykom. Dlatego ważne jest budowanie kompetencji rodzicielskich w zakresie regulacji emocji — pomocne mogą być warsztaty oraz programy grupowe, jak „Szkoła dla rodziców i wychowawców”.

Dodatkowo badania Państwowego Instytutu Badawczego NASK wskazują, że coraz młodsze dzieci, już pięcio- i sześciolatki, otrzymują pierwsze smartfony z dostępem do internetu. W odpowiedzi na to Instytut Nowej Kultury przygotował kampanię „Przedszkolak w cyberświecie”, której celem jest wyposażenie rodziców i opiekunów w wiedzę o nowych technologiach oraz narzędzia do prowadzenia profilaktyki uzależnień behawioralnych.

Praktyczne kroki dla rodziców i placówek

Jakie konkretne działania warto podjąć w domu i w przedszkolu/szkole?

Ustalenie rodzinnych zasad ekranowych: czas korzystania, godziny wolne od urządzeń, zasady podczas posiłków i rozmów. Ograniczanie ekspozycji najmłodszych zgodnie z rekomendacjami (brak ekranów do 2 lat, max 1 godzina dla 2–5 lat, w krótkich sesjach i z towarzyszeniem dorosłego). Aktywne towarzyszenie dziecku podczas korzystania z treści cyfrowych — komentowanie i tłumaczenie, co widzi. Wzmacnianie relacji przez wspólne, offline aktywności: zabawa, sport, prace praktyczne, gry planszowe. Szukanie wsparcia w lokalnych inicjatywach edukacyjnych i programach dla rodziców, które uczą regulacji emocji i strategii radzenia sobie ze stresem.

Budowanie lokalnych systemów profilaktyki, które odpowiadają wyzwaniom cyfrowego świata, ma kluczowe znaczenie. To zadanie dla samorządów, szkół, przedszkoli oraz organizacji pozarządowych — współpraca tych podmiotów może dać rodzicom realne wsparcie i dostęp do narzędzi edukacyjnych.

Na zakończenie warto przypomnieć myśl prof. Krystyny Rymarczyk: „Mózg rośnie w ruchu, nie w Internecie – dziecko potrzebuje zabawy, relacji i doświadczeń, by naprawdę się rozwijać”. To proste, ale ważne przypomnienie o przewadze rzeczywistych doświadczeń nad pasywną konsumpcją treści cyfrowych.

Informacja	Szczegóły
Data	edycja 2026/2027
Miejsce	Gmina Komorniki (wspólna kampania GKRPA i Instytutu Nowej Kultury)
Dla kogo	Rodzice, nauczyciele, wychowawcy i osoby zainteresowane profilaktyką

Źródło: komorniki.pl/