W Poznaniu szykuje się propozycja dla osób, które lubią patrzeć na literaturę dziecięcą szerzej niż tylko przez pryzmat znanych fabuł i bohaterów. 18.06.2026 o godz. 18:00 w Bibliotece Raczyńskich przy pl. Wolności 19 odbędzie się wykład dra Borysa Szumańskiego poświęcony psychoanalizie baśni. Spotkanie organizowane jest w ramach cyklu „Z Archiwum Książki Dziecięcej”, a wstęp na nie pozostaje wolny.

Tematem wydarzenia będzie spojrzenie na klasyczne baśnie przez narzędzia wypracowane przez psychoanalizę. Punktem odniesienia stanie się przede wszystkim dorobek Bruna Bettelheima, autora książki „Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartości baśni”, która od lat pozostaje jednym z najczęściej przywoływanych tytułów w dyskusji o roli opowieści w rozwoju dziecka.

Baśnie jako opowieści o dziecięcych lękach i konfliktach

W opisie spotkania przypomniano, że Bruno Bettelheim był postacią wyrazistą i szeroko komentowaną: psychologiem, prekursorem bajkoterapii, wieloletnim dyrektorem instytutu psychiatrycznego dla dzieci, badaczem autyzmu, a także osobą, która przeżyła obóz w Dachau. W 1976 r. opublikował książkę „Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartości baśni”, w której pokazywał, że dobrze znane historie mogą pomagać dzieciom mierzyć się z napięciami i problemami wewnętrznymi.

Według tej perspektywy baśnie nie są wyłącznie prostymi opowieściami o dobru i złu. Mogą też porządkować emocje oraz symbolicznie oswajać sytuacje trudne, których dziecko nie potrafi jeszcze nazwać wprost. W materiale zapowiadającym wydarzenie wskazano kilka wątków, które Bettelheim odnajdywał w klasycznych historiach: rywalizację między rodzeństwem, konflikt edypalny, lęk przed śmiercią oraz lęk związany z usamodzielnieniem.

To właśnie dlatego podczas wykładu zapewne nie zabraknie odwołań do tak rozpoznawalnych opowieści jak „Kopciuszek”, „Czerwony Kapturek” czy „Jaś i Małgosia”. W tradycyjnym odbiorze są to po prostu baśnie znane z dzieciństwa, ale w ujęciu psychoanalitycznym stają się one tekstami, w których ukryte są znaczenia dotyczące dojrzewania, relacji rodzinnych i przechodzenia przez kolejne etapy rozwoju.

Dla części odbiorców to może być szczególnie interesujące także dlatego, że temat łączy kilka światów naraz: literaturę, psychologię, kulturę i historię interpretacji. Z jednej strony mowa o książkach, które zna niemal każdy. Z drugiej — o pytaniu, czy ich siła oddziaływania bierze się tylko z atrakcyjnej fabuły, czy również z głębszych mechanizmów psychicznych, które rozpoznawał Bettelheim.

Pięćdziesiąt lat po głośnej książce Bettelheima

Organizatorzy podkreślają, że wykład odbywa się pięćdziesiąt lat po pierwszym wydaniu „Cudownych i pożytecznych”. To ważny punkt odniesienia, bo książka bardzo szybko zyskała status klasycznej i do dziś jest obecna w rozmowach o znaczeniu baśni. Przez kolejne dekady odwoływali się do niej badacze zajmujący się literaturą dziecięcą, psychologią i edukacją.

Jednocześnie wydarzenie nie jest zapowiadane jako bezkrytyczne przypomnienie znanej publikacji. Wręcz przeciwnie — jego oś stanowi pytanie, czy tezy Bettelheima przetrwały próbę czasu. To sprawia, że spotkanie może zainteresować nie tylko osoby, które chcą poznać podstawy psychoanalizy baśni, ale też tych, którzy oczekują bardziej krytycznego spojrzenia na jednego z najgłośniejszych autorów związanych z tym nurtem.

W zapowiedzi pojawia się również mocno postawione pytanie o to, czy Bettelheim był rzeczywiście wybitnym psychologiem, czy może „genialnym oszustem”. Taka formuła sugeruje, że wykład nie ograniczy się do prostego streszczenia znanej książki, ale może dotykać również sporów i kontrowersji narosłych wokół postaci autora oraz jego koncepcji. Dla słuchaczy oznacza to szansę na spotkanie, które nie tylko przypomni klasyczne idee, lecz także skonfrontuje je z późniejszą refleksją badawczą.

Kto poprowadzi spotkanie w Poznaniu

Wykład wygłosi dr Borys Szumański, psycholog, psychoterapeuta i pracownik Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej UAM. Już sam ten zestaw kompetencji pokazuje, że rozmowa o baśniach może zostać poprowadzona na styku psychologii oraz humanistyki. To szczególnie istotne przy temacie, który z jednej strony wyrasta z praktyki terapeutycznej i teorii psychologicznych, a z drugiej dotyczy interpretacji tekstów kultury.

Dla publiczności może to oznaczać wykład osadzony zarówno w tradycji czytania baśni jako opowieści symbolicznych, jak i w szerszym kontekście współczesnej refleksji nad literaturą dziecięcą. Tego typu spotkania zwykle przyciągają nie tylko osoby zawodowo związane z edukacją czy psychologią, ale też czytelników, studentów i wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć, dlaczego pozornie proste historie od dziesięcioleci pozostają tak żywe.

Dlaczego to może być ciekawe także dla zwykłych czytelników

Choć temat brzmi akademicko, w praktyce dotyczy czegoś bardzo bliskiego codziennemu doświadczeniu kulturowemu. Baśnie to dla wielu osób pierwsze teksty, z którymi zetknęli się jako dzieci. Później wracają w nowych formach: w adaptacjach filmowych, szkolnych lekturach, ilustracjach, serialach i współczesnych przeróbkach. Wykład o psychoanalizie baśni może więc być okazją do spojrzenia na dobrze znane motywy z innej strony.

To również ciekawa propozycja dla mieszkańców Poznania, którzy szukają otwartych wydarzeń kulturalnych w centrum miasta. Biblioteka Raczyńskich regularnie organizuje spotkania łączące literaturę z refleksją społeczną i humanistyczną, a cykl „Z Archiwum Książki Dziecięcej” wpisuje się w ten kierunek. Tym razem osią programu będzie pytanie o to, jak czytać baśnie dzisiaj — i czy interpretacje sprzed pół wieku nadal wytrzymują zderzenie ze współczesną wiedzą.

Dla części uczestników najważniejsza może się okazać sama możliwość uporządkowania podstawowych pojęć związanych z psychoanalizą baśni. Dla innych bardziej interesujące będzie krytyczne spojrzenie na Bettelheima i jego dziedzictwo. Niezależnie od punktu wyjścia, spotkanie zapowiada się jako okazja do wyjścia poza najbardziej oczywiste odczytania klasycznych opowieści.

Osoby planujące udział powinny zapamiętać przede wszystkim trzy informacje praktyczne: 18.06.2026, godz. 18:00, Biblioteka Raczyńskich przy pl. Wolności 19. Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Źródło: poznan.pl/