Centrum Szyfrów Enigma (CSE) kończy pięć lat działalności, a jubileusz instytucji posłuży jako okazja do zaprezentowania nowości wystawienniczych i programowych. Placówka, która została otwarta 24 września 2021 roku i działa w ramach Poznańskiego Centrum Dziedzictwa, przez ostatnie lata przybliżała zwiedzającym historię kryptologii oraz rolę polskich badaczy w złamaniu szyfru Enigmy.
Nowy eksponat i wystawa czasowa
Jednym z najważniejszych elementów obchodów jest pojawienie się kolejnej maszyny szyfrującej Enigma. Od 15 lipca 2026 r. na stałej ekspozycji można zobaczyć kolejny egzemplarz pochodzący ze zbiorów Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW). To czterowirnikowa Enigma K, znana także jako A27 / Ch.11b, o numerze seryjnym A 798, wyprodukowana w 1927 roku. Model ten należy do najwcześniejszych przedstawicieli serii Enigma K — była to długo produkowana seria, wykorzystywana do 1944 roku. Choć Enigma K była przeznaczona głównie na rynek cywilny, korzystały z niej również niemieckie instytucje, w tym koleje państwowe.
Prezentacja nowego egzemplarza będzie trwała do końca 2027 roku, co daje zwiedzającym ponad rok na zobaczenie tej unikatowej maszyny na żywo. Jednocześnie z wymianą urządzenia na ekspozycji stałej zainaugurowano wystawę czasową „Lato ze szpiegami”. Na ekspozycji dostępnej do końca sierpnia 2026 r. przy punkcie odbioru audioprzewodników znajduje się 44 eksponaty ze zbiorów ABW. Wśród nich są radiostacja wywiadowcza, mikrofilmy, ukryty aparat w guziku, różnego typu skrytki i kontenery oraz materiały będące przykładem praktycznych narzędzi stosowanych w pracy wywiadowczej i kontrwywiadowczej.
Wykłady i program towarzyszący
Do programu wystawy „Lato ze szpiegami” dołączono cykl wykładów prowadzonych przez ekspertów z Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wstęp na wystawę czasową oraz wszystkie prelekcje jest bezpłatny. Harmonogram spotkań obejmuje cztery wykłady, wszystkie zaplanowane na godz. 17:00:
15 lipca: „Sukcesy kryptologii w wojnie bolszewickiej jako źródło sukcesu pokonania Enigmy (rola pracy wywiadów w sukcesie kryptologów)”, 29 lipca: „Gigant w ziarnku piasku (niewidzialna informacja i mikrokropka)”, 12 sierpnia: „Zasada ograniczonego zaufania (profilaktyka kontrwywiadowcza)”, 26 sierpnia: „Ukryte w widoku publicznym (bezpieczeństwo dokumentów publicznych i tożsamości)”.Prelekcje mają charakter popularnonaukowy i edukacyjny, a ich autorzy to praktycy z doświadczeniem w służbach. Wydarzenia tego typu dają nie tylko możliwość obejrzenia rzadkich eksponatów, ale też zrozumienia praktycznych aspektów pracy wywiadu i kontrwywiadu.
Program urodzinowy na dalsze miesiące
Obchody piątej rocznicy istnienia Centrum nie ograniczają się jedynie do lata. Jesienią instytucja zaplanowała dwa koncerty: zespół Głupi Komputer oraz koncert Jakuba Królikowskiego, którego program odwoła się do wątków związanych z Henrykiem Zygalskim i muzyką poznańską międzywojnia. W październiku, we współpracy z Centrum Inicjatyw Międzykulturowych Horyzonty, ekspozycja zostanie wykorzystana jako scena teatralna — przygotowany spektakl przeniesie widzów w okres łamania szyfru Enigmy.
Pod koniec roku planowane są spotkania i wykłady poświęcone najnowszym badaniom oraz prezentacji nowo pozyskanych dokumentów i zdjęć, w tym materiałów pochodzących z prywatnych zbiorów rodziny Henryka Zygalskiego. Dla nauczycieli przygotowana zostanie konferencja o aktualnych trendach w edukacji; tegoroczne spotkanie skupi się na roli fantastyki w edukacji.
Historia i znaczenie Centrum
Centrum Szyfrów Enigma od momentu otwarcia jest miejscem łączącym walory muzealne z ofertą edukacyjną i kulturalną. Instytucja stawia na nowoczesne, multimedialne rozwiązania wystawiennicze i oferuje warsztaty, wykłady, zajęcia szkolne oraz działania artystyczne. Dyrekcja i pracownicy podkreślają, że celem jest nie tylko prezentacja historii złamania szyfru Enigmy przez polskich kryptologów, ale także pokazanie, jakie konsekwencje miało to osiągnięcie dla współczesnego świata oraz że prace miały swój początek w stolicy Wielkopolski.
Zdaniem zastępczyni prezydenta Poznania, Magdaleny Pietrusik-Adamskiej, Centrum jest przestrzenią, w której pasjonaci mogą długo przebywać, rozwijać zainteresowania i odkrywać nieznane aspekty kryptologii. Dyrektor Poznańskiego Centrum Dziedzictwa, dr Monika Herkt, przypomina, że otwarcie CSE miało miejsce w trudnym okresie pandemii, a mimo to instytucja odniosła sukces i obecnie oczekuje na swojego ćwierćmilionowego zwiedzającego.
Współpraca z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Oficjalna współpraca między CSE a Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego sięga wiosny 2025 roku i została zainaugurowana porozumieniem. W efekcie tej kooperacji ABW użyczyła oryginalną maszynę Enigma do ekspozycji stałej oraz wzięła udział w międzynarodowej konferencji Histocrypt 2025. Obecne udostępnienie kolejnego egzemplarza Enigmy jest kontynuacją tej współpracy. Jak podkreślił płk Adam Gwiazdowicz z ABW, praca służb bywa „służbą cienia”; mimo że nie można chwalić się wszystkimi osiągnięciami, współpraca z CSE pozwala odsłonić część unikatowych przedmiotów i historii dla szerokiej publiczności.
| Informacja | Szczegóły |
|---|---|
| Data | Ekspozycja czasowa do 31 sierpnia 2026 r.; Enigma K na wystawie do końca 2027 r. |
| Miejsce | Centrum Szyfrów Enigma (Poznań) – przy punkcie odbioru audioprzewodników |
| Dla kogo | Mieszkańcy i turyści, wstęp na wystawę i wykłady bezpłatny |
Obchody piątych urodzin Centrum Szyfrów Enigma to jednocześnie okazja do przypomnienia roli Poznania w historii polskiej kryptologii oraz kontynuacji działań edukacyjnych i popularyzatorskich. Dla osób zainteresowanych historią, technikami szyfrowania i praktykami służb specjalnych przygotowano program, który łączy wystawiennictwo, wykłady i wydarzenia artystyczne — od koncertów po spektakle teatralne.
Źródło: poznan.pl/
