Na posiedzeniu Komisji Oświaty i Wychowania oraz Komisji Polityki Przestrzennej Rady Miasta Poznania przedstawiono raport Związku Miast Polskich dotyczący sytuacji demograficznej polskich miast oraz konsekwencji dla polityki oświatowej i przestrzennej. Prezentację poprowadził Ryszard Grobelny, dyrektor Biura ZMP i były prezydent Poznania. Dokument stawia tezę, że zmiany demograficzne będą miały fundamentalny wpływ na funkcjonowanie samorządów i wymagają skoordynowanych działań.

Kluczowe trendy demograficzne i ich skutki

Raport wskazuje na kilka trwałych tendencji: stały spadek liczby urodzeń, rosnący udział seniorów w strukturze ludności oraz malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym. Już w analizowanym okresie 2025 roku autorzy zaobserwowali, że żadne miasto nie osiąga wskaźnika zastępowalności pokoleń. To powoduje falę konsekwencji obejmujących finanse samorządowe, rynek pracy, sektor edukacji, mieszkalnictwo i usługi komunalne.

W praktyce oznacza to między innymi niższe wpływy podatkowe przy jednoczesnym wzroście kosztów związanych z obsługą starzejącej się populacji – zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej i adaptacji przestrzeni publicznej. Mniejsza baza podatkowa utrudnia finansowanie inwestycji i utrzymanie infrastruktury, a jednocześnie rosną oczekiwania dotyczące jakości usług skierowanych do seniorów.

Wpływ na edukację: mniej dzieci, mniej nauczycieli

Demografia silnie odbija się na sieci oświatowej. W Poznaniu i innych miastach obserwuje się spadek liczby uczniów, co z czasem może wymusić reorganizację placówek. Raport zwraca też uwagę na strukturalny problem z kadrą nauczycielską – znacząca część pedagogów jest w wieku zbliżonym do emerytalnego, co prowadzi do deficytu personelu.

Podczas dyskusji radni podkreślali potrzebę planowania zmian z uwzględnieniem rodziców i społeczności lokalnych. Ryszard Grobelny sugerował, że decyzje o ewentualnych likwidacjach placówek warto konsultować z rodzinami, które jeszcze nie wysłały dzieci do szkół, aby podejmować działania z perspektywą kilku lat. Wskazywano też na model tworzenia zespołów przedszkolnych lub zespołów szkolno-przedszkolnych jako sposób na lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury.

Radna Dorota Bonk-Hammemeister zaapelowała o ostrożność i unikanie automatycznych zamknięć szkół. Radny Marek Sternalski zwrócił uwagę na znaczenie edukacji specjalnej oraz mniejszego liczebnie klas i grup w placówkach – co może być jednocześnie wyzwaniem organizacyjnym i szansą na wyższy standard nauczania.

Przestrzeń i mieszkalnictwo: mniejsze miasta, rozwarstwienie metropolitalne

Raport wskazuje, że procesy demograficzne będą zróżnicowane regionalnie, co doprowadzi do pogłębienia różnic między miastami. W przypadku Poznania podkreślono od dawna obserwowany trend: spadek liczby mieszkańców w granicach miasta przy równoczesnym wzroście populacji gmin powiatu poznańskiego. Wielu mieszkańców z podpoznańskich gmin korzysta z usług Poznania, niemniej podatki odprowadzają w miejscu swojego zamieszkania poza miastem. To rodzi dyskusję o konieczności współpracy metropolitalnej i wspólnym planowaniu usług, w tym edukacji.

Brak nowych inwestycji mieszkaniowych, zwłaszcza w zabudowie wielorodzinnej, ogranicza zdolność miast do przyciągania młodych specjalistów i rodzin. W 2025 roku w 660 miastach nie oddano ani jednego mieszkania wielorodzinnego, a liczba wydanych pozwoleń na budowę spadła radykalnie o ponad 32 tys. lokali rok do roku. To zjawisko może pogłębić kryzys demograficzny, ponieważ niewystarczająca oferta mieszkaniowa utrudnia osiedlenie się grup, które mogłyby odwrócić trendy spadkowe.

Możliwe rozwiązania: migracja, współpraca metropolitalna, długofalowe strategie

Jako jeden z możliwych sposobów radzenia sobie z niedoborem ludności raport wskazuje migrację. Autorzy podkreślają, że to nie tyle krótkoterminowe zwiększenie liczby mieszkańców, ile trwałe osiedlenie się młodych rodzin i specjalistów może wypełnić luki na rynku pracy i w szkołach. Ryszard Grobelny przypomniał historyczny przykład Poznania, kiedy osadnicy z Bambergu pomogli miastu w trudnym okresie. Jednocześnie podkreślił, że migracja musi być przemyślana – preferencyjnie dotyczyć osób, które będą chciały związać się z miastem na dłużej.

W raporcie i podczas debaty zwrócono też uwagę na potrzebę tworzenia strategii dostosowawczych. Obecnie, jak wskazano, brak jest miast, które posiadałyby kompleksowy plan działania uwzględniający mniejszą liczbę mieszkańców. Autorzy ostrzegają przed krótkoterminowymi decyzjami i populizmem – dwukadencyjność władz może sprzyjać wyborczym rozwiązaniom zamiast reform systemowych. Prognozy mówią też, że po wyborach samorządowych w 2029 roku między 60% a 70% stanowisk włodarzy może być obsadzonych przez nowe osoby, co dodatkowo skomplikuje ciągłość polityk długoterminowych.

Gdzie szukać porozumienia: miasto i powiat

W dyskusji radni podkreślali konieczność integracji działań między Miastem Poznań a Powiatem Poznańskim. Radny Łukasz Mikuła apelował o większą koordynację w różnych obszarach życia, od transportu po edukację i infrastrukturę komunalną. Radny Wojciech Kręglewski wskazywał na potrzebę szczegółowej analizy korelacji między miejscem zamieszkania a miejscem pracy i nauki, by rzetelnie oszacować, ile osób faktycznie korzysta z usług Poznania na co dzień.

Radna Sara Szynkowska vel Sęk zaproponowała analizę przestrzennego rozmieszczenia młodych rodzin i osób w wieku senioralnym, co mogłoby pomóc w planowaniu lokalizacji przedszkoli, szkół i placówek dla seniorów. Takie dane ułatwiłyby podejmowanie decyzji o dostosowaniu infrastruktury do realnych potrzeb mieszkańców.

Co to oznacza dla mieszkańców Poznania? W perspektywie najbliższych lat trzeba się liczyć z koniecznością większej współpracy metropolitalnej, rozsądnego gospodarowania zasobami oświatowymi i inwestowania w infrastrukturę przyjazną różnym grupom wiekowym. Planowanie przestrzenne i polityka mieszkaniowa będą odgrywać kluczową rolę w utrzymaniu atrakcyjności miasta dla młodych rodzin i specjalistów. Dla mieszkańców ważne będą też decyzje dotyczące utrzymania jakości usług publicznych i konsultacji społecznych przy ewentualnych zmianach sieci szkół.

Źródło: poznan.pl/