Na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu działa zespół zajmujący się analizą i wykrywaniem fałszywych wiadomości. W ramach projektu Infostrateg (NCBiR) naukowcy pracują nad systemem roboczo nazwanym DETEKTOR, który ma ułatwić badania nad dezinformacją i zjawiskami sensacyjnymi w polskim piśmiennictwie, ze szczególnym uwzględnieniem treści publikowanych w internecie.

Cel projektu i zakres analiz

Głównym celem przedsięwzięcia jest masowa, wspomagana komputerowo analiza korpusu tekstów w języku polskim pod kątem występowania fałszywych wiadomości (FN) oraz motywów sensacyjnych. Badania obejmują zarówno klasyczne formy plotek czy legend miejskich, jak i współczesne formy dezinformacji. Efektem prac ma być katalog zjawisk oraz dokumentacja, które posłużą jako narzędzie dla dalszych badań nad informacją publiczną i jej społecznym odbiorem.

Dlaczego to ważne dla mieszkańców Poznania i regionu

Badania nad mechanizmami rozpowszechniania informacji są istotne nie tylko dla naukowców. Systemy wykrywające dezinformację pomagają lepiej zrozumieć, w jaki sposób powstają i rozprzestrzeniają się sensacyjne narracje — od niesprawdzonych plotek po celowo tworzone fake newsy. W praktyce będzie to oznaczać narzędzia, które mogą wspierać dziennikarzy, instytucje publiczne oraz organizacje pozarządowe w walce z nieprawdziwymi treściami i w pracy nad rzetelną informacją.

Na poziomie społecznym analiza takich treści pozwala też uchwycić trwałe schematy myślenia oparte na kategoriach sensacyjnych — na przykład przekonania o spiskach, anomaliach, działaniu sił nadprzyrodzonych czy upadku obyczajów — które występują w kulturze od dawna, ale w internecie zyskują nowe formy i zasięgi.

Co zostanie stworzone: katalog, dokumentacja i oprogramowanie

Rezultatem projektu będzie kilka komplementarnych produktów badawczych. Po pierwsze, powstanie katalog typowych motywów sensacyjnych i form dezinformacji obecnych w polskim dyskursie. Po drugie, zespół przygotuje dokumentację opisującą zasady klasyfikacji i kryteria rozpoznawania FN. Po trzecie, najważniejszy element — oprogramowanie DETEKTOR — które ma ułatwić empiryczne badania nad zjawiskiem, automatyzując identyfikację podejrzanych treści w dużych zbiorach danych.

Oprogramowanie i katalog mają wzbogacić warsztat badawczy przedstawicieli różnych dyscyplin humanistycznych oraz praktyków zajmujących się komunikacją, mediami czy bezpieczeństwem informacyjnym.

Metody i technologie wykorzystywane w badaniach

Prace prowadzone są z użyciem najnowszych metod uczenia maszynowego. Wymienione techniki obejmują sieci neuronowe, metody Natural Language Inference oraz modele typu REALM. Analiza obejmuje zarówno przetwarzanie języka naturalnego, klasyfikatory tekstu, jak i rozpoznawanie obrazów oraz analizy szeregów czasowych. W opisie projektu podkreślono, że podejście integruje nowoczesne technologie z klasycznymi metodami humanistycznymi, m.in. leksykografią historyczną i chronologią słownictwa polskiego XIX i XX wieku.

Taka wieloaspektowa metodologia umożliwia nie tylko wykrywanie anomalii językowych i treści charakterystycznych dla FN, ale także analizę zmian leksykalnych i kontekstów użycia sensacyjnych motywów w długiej perspektywie historycznej.

Zespół i kompetencje

Zespół kieruje prof. dr hab. Piotr Wierzchoń, który odpowiada także za obszary naukowe związane z automatyzacją przetwarzania języka naturalnego, teorią dezinformacji oraz uczeniem maszynowym. W skład zespołu wchodzi m.in. mgr inż. Piotr Jabłoński, doktorant Wydziału Matematyki i Informatyki, prowadzący badania nad automatycznym modelem porównywania treści w mediach informacyjnych. Jego prace koncentrują się na klasyfikacji i wykrywaniu dezinformacji w przekazach medialnych.

Dzięki połączeniu kompetencji z zakresu humanistyki (leksykografia, badania nad kulturą przekazu) i informatyki (modele ML, rozpoznawanie obrazów), zespół ma szansę opracować narzędzia, które będą użyteczne w badaniach akademickich oraz praktycznych zastosowaniach.

Praktyczne konsekwencje i możliwe zastosowania DETEKTORa

DETEKTOR ma szansę stać się narzędziem pomocnym w kilku obszarach:

Wsparcie dla dziennikarzy i redakcji w szybkiej identyfikacji niepewnych lub manipulacyjnych treści. Materiały badawcze dla naukowców badających historię i dynamikę dezinformacji w Polsce. Wzbogacenie zasobów edukacyjnych służących podnoszeniu kompetencji medialnych wśród społeczeństwa.

W praktyce użytkownicy otrzymają narzędzia pomagające analizować duże zbiory tekstów i obrazów oraz przypisywać im wskaźniki zgodne z katalogiem motywów sensacyjnych. To z kolei może ułatwić budowę systemów monitorujących jakość informacji w mediach lokalnych i ogólnopolskich.

Kontakt i dalsze informacje

Kierownikiem zespołu jest profesor Piotr Wierzchoń. W razie potrzeby kontakt można nawiązać drogą mailową: wierzch@amu.edu.pl. Dodatkowe informacje o pracach prowadzonych przez członków zespołu można uzyskać, kontaktując się z dr. Piotrem Jabłońskim: piotr.jablonski@amu.edu.pl.

Informacja	Szczegóły
Projekt	Infostrateg (NCBiR)
Główny produkt	System DETEKTOR, katalog motywów sensacyjnych, dokumentacja
Obszary badań	Przetwarzanie języka naturalnego, leksykografia, teoria dezinformacji, uczenie maszynowe
Kierownik zespołu	prof. dr hab. Piotr Wierzchoń (wierzch@amu.edu.pl)
Członek zespołu	mgr inż. Piotr Jabłoński (piotr.jablonski@amu.edu.pl)

Źródło: csi.amu.edu.pl/