W dawnym refektarzu kolegium jezuickiego, które od lat pełni funkcję głównej siedziby Urzędu Miasta Poznania, znajdują się barokowe freski odsłonięte i poddane konserwacji w ostatnich latach. Malowidła, powstałe w 1732 roku i przypisywane ojcu Adamowi Swachowi, stanowią dziś ważny element dekoracyjny Sali Sesyjnej im. Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka, gdzie obraduje Rada Miasta Poznania.

Co przedstawiają freski?

Główną atrakcją dekoracji jest scena na sklepieniu nazywana "Świątynią Mądrości". Artysta namalował monumentalną rotundę podpartą na siedmiu kolumnach oraz kobiecą personifikację Mądrości siedzącą przy stole z chlebem i winem. Poniżej tej sceny ukazano grupę lamentujących ludzi, co tworzy kontrast między duchowym światłem a ludzkim cierpieniem. Całość dopełniają łacińskie cytaty ze Starego Testamentu, które podkreślają teologiczny charakter kompozycji.

Po obu stronach sklepienia znajdują się dwie mniejsze sceny. Jedna ukazuje walkę Samsona z lwem, rozumianą jako symbol zwycięstwa nad przeciwnościami i triumfu wiary. Druga, nazwana „Ucztą Mądrości”, to rozbudowana alegoria z uskrzydloną personifikacją Mądrości w centrum, towarzyszącymi świętymi (między innymi Piotrem i Pawłem) oraz postaciami jezuickimi; na fresku pojawia się też postać Chrystusa podającego chleb i anioła nalewającego wino.

Kim są postacie i jak odnaleziono zaginione wizerunki?

Wokół głównych scen rozciąga się galeria świętych i błogosławionych związanych z zakonem jezuitów. Rozpoznawalni są m.in. Ignacy Loyola, Stanisław Kostka, Andrzej Bobola oraz Jan de Goto. Co ważne, ich łacińskie podpisy zachowały się w bardzo dobrym stanie, co ułatwia identyfikację. Wśród medalionów znajdowały się wizerunki jezuickich kardynałów: część podpisów zatarła się, a trzy postacie zostały zniszczone.

Konserwatorzy, mając do dyspozycji historyczne dane o tym, że zakon jezuitów do 1733 roku wydał dziesięciu kardynałów, zidentyfikowali brakujące postacie. Aby zachować czytelność autentycznej warstwy i równocześnie nie wprowadzać fałszywych uzupełnień, brakujące portrety odtworzono jedynie w szkicowej formie, w odcieniach sepii — wyraźnie rozróżnialnej od oryginalnych malowideł.

Szczególną ciekawostką jest przedstawienie Jana Kazimierza Wazy w stroju kardynalskim. Fresk ukazuje go jeszcze przed objęciem tronu i umieszczono przy nim orła i lwa trzymających symbole królewskiej godności — koronę i berło.

Historia odkrycia i prace konserwatorskie

Freski przez ponad dwieście lat były zasłonięte warstwami farby i zapomniane po likwidacji zakonu jezuitów w 1773 roku, kiedy wnętrze budynku przeszło do użytku świeckiego. Warstwy malarskie, które przykryły dekoracje, paradoksalnie ochroniły je przed zniszczeniem, umożliwiając przetrwanie do naszych czasów.

W 2018 roku rozpoczęły się prace konserwatorskie, które doprowadziły do odsłonięcia dekoracji na około jednej piątej powierzchni sklepienia. W związku z istotnym odkryciem zdecydowano rozszerzyć zakres prac także na ściany refektarza. Konserwacja przywróciła sali historyczny charakter, m.in. poprzez zastosowanie szaroniebieskiej kolorystyki inspirowanej pierwotnym barokowym wystrojem.

Jak można zobaczyć salę i co to oznacza dla mieszkańców?

Sala Sesyjna im. Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka jest dostępna dla mieszkańców podczas otwartych sesji Rady Miasta Poznania; harmonogram obrad jest udostępniony na stronie Rady Miasta Poznania. Dla szkół przygotowano lekcje obywatelskie organizowane przez Biuro Rady Miasta, podczas których uczniowie mogą poznać historię fresków i zasady funkcjonowania samorządu terytorialnego. Biuro Rady Miasta zachęca placówki oświatowe do organizacji takich wycieczek.

Dla mieszkańców odkrycie oznacza szansę oglądania ważnego elementu lokalnego dziedzictwa i lepszego zrozumienia historii miejsca, w którym zapadają miejskie decyzje. To również przykład, jak konserwacja może łączyć dbałość o autentyczność z potrzebą uczynienia zabytku czytelnym i dostępnym dla współczesnych odbiorców.

Źródło: poznan.pl/