Zespół badawczy Zakładu Adaptowanej Aktywności Fizycznej Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu zakończył projekt, którego celem było określenie kompetencji instruktorów Aktywnej Rehabilitacji (AR) pracujących w Fundacji Aktywnej Rehabilitacji (FAR). Badanie, finansowane z grantu PFRON (nr BEA/000076/BF/D), objęło zarówno ocenę umiejętności praktycznych i wiedzy merytorycznej, jak i kompetencji społecznych instruktorów – osób po urazie rdzenia kręgowego (URK).

Zakres badań i metodologia

W projekcie wzięli udział naukowcy: prof. dr hab. Tomasz Tasiemski, dr Piotr Urbański, mgr inż. David Feder, prof. AWF dr hab. Agata Wiza oraz dr Agata Korcz. Badania składały się z kilku etapów. Na początku przeprowadzono testy wiedzy merytorycznej oraz kwestionariusz kompetencji interpersonalnych, których wyniki posłużyły do przygotowania cyklu warsztatów podnoszących kwalifikacje instruktorów AR.

Do udziału w szkoleniach zgłosiło się 94 instruktorów AR, co stanowiło 82,5% kadry wpisanej w bazie FAR. Szkolenia odbyły się w trybie online i łącznie obejmowały 39 godzin zajęć – każdy z trzech warsztatów trwał 10 godzin szkoleniowych plus 3 godziny podsumowania. Wszystkie sesje były rejestrowane na platformie MS Teams, a materiały w formie prezentacji PowerPoint udostępniono uczestnikom po zakończeniu projektu, by mogli z nich korzystać podczas krajowych obozów AR.

Ocena praktycznych umiejętności na obozach AR

W ramach projektu przeprowadzono także badania umiejętności samoobsługowo‑lokomocyjnych 94 instruktorów AR podczas 16 obozów organizowanych przez FAR w 2025 roku. Wyniki porównano z danymi z 2023 roku, kiedy to analogiczne badania wykonano u 103 uczestników obozów AR. Do oceny samodzielności wykorzystano protokół Inter‑PEER (International Project for the Evaluation of Active Rehabilitation), obejmujący narzędzia mierzące stopień niezależności w codziennych czynnościach oraz mobilność wózkiem inwalidzkim.

Analizy wykazały, że instruktorzy AR osiągają znacznie wyższy poziom funkcjonalnej samodzielności w porównaniu z uczestnikami obozów. Różnice dotyczyły zarówno codziennych czynności, jak i zaawansowanych aspektów poruszania się na wózku inwalidzkim.

Jakie umiejętności wymagają wzmocnienia u uczestników obozów?

Na podstawie porównań badacze wskazali konkretne obszary, w których uczestnicy obozów AR powinni otrzymać dodatkowe wsparcie. Chodzi m.in. o praktyczne czynności dnia codziennego, takie jak transfer z wózka do samochodu, a także umiejętności związane z opieką medyczną, na przykład radzenie sobie z neurogennym pęcherzem moczowym. W zakresie lokomocji rekomendowane są dodatkowe treningi z zaawansowanych technik poruszania się wózkiem, w tym utrzymywania równowagi na tylnych kołach oraz pokonywania wysokich krawężników.

Autorzy projektu podkreślają, że pojedynczy 10‑dniowy obóz AR może być niewystarczający, by osiągnąć poziom sprawności obserwowany u doświadczonych instruktorów. W związku z tym postulują rozszerzenie programu o dodatkowe moduły szkoleniowe, które pozwolą uczestnikom stopniowo zbliżyć się do tych standardów.

Szkolenia, certyfikacja i standaryzacja

Wszystkim instruktorom, którzy wzięli udział w projekcie, wydano certyfikaty uczestnictwa. W dokumentach wyszczególniono zarówno zajęcia prowadzone w kontakcie z wykładowcą, jak i te zrealizowane w formie samokształcenia. Prezentacje i materiały dydaktyczne przekazane instruktorom mają posłużyć jako baza do ujednolicenia tematyki wykładów i zajęć praktycznych na krajowych obozach AR.

Na podstawie wyników badań sformułowano rekomendacje dotyczące modyfikacji programu szkolenia przyszłych instruktorów AR. Celem jest lepsze dopasowanie treści szkoleń do rzeczywistych potrzeb uczestników oraz osiągnięcie większej spójności oferty rehabilitacyjnej FAR w skali kraju.

Praktyczne konsekwencje dla uczestników i organizatorów

Dla osób po URK biorących udział w obozach AR oznacza to, że programy mogą w przyszłości obejmować więcej zajęć praktycznych i modułów rozwojowych. Więcej szkoleń z zakresu transferów, technik wózkowych i zarządzania problemami urologicznymi zwiększy szansę na dłuższe utrzymanie niezależności po powrocie do codziennego życia.

Dla FAR i organizatorów obozów rekomendacje sugerują konieczność aktualizacji materiałów szkoleniowych, wprowadzenia standaryzowanych procedur oraz ewentualnego przedłużania lub rozbijania kursów na etapy, aby uczestnicy mogli ćwiczyć i utrwalać nowe umiejętności w dłuższym czasie.

Jako następny krok autorzy projektu zapowiadają wdrożenie zaproponowanych zmian przez Fundację Aktywnej Rehabilitacji oraz przygotowanie publikacji naukowej na podstawie zebranych danych. Implementacja rekomendacji może przyczynić się do lepszego przygotowania uczestników obozów AR do radzenia sobie w codziennym życiu po URK oraz do ujednolicenia standardów pracy instruktorów w całej Polsce.

Źródło: awf.poznan.pl/