Specjaliści z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zostali wybrani do przygotowania ekspertyzy na zlecenie Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Parlamentu Europejskiego (LIBE). Praca ma dać Parlamentowi rekomendacje legislacyjne dotyczące dostępu organów ścigania do danych cyfrowych — zwłaszcza tych przechowywanych w chmurze, zabezpieczonych szyfrowaniem lub rozproszonych pomiędzy różnymi krajami i usługodawcami.

Zakres badania i główne zadania zespołu

Badanie przygotowane przez zespół CyberLaw Lab ma przyjrzeć się prawnym i technicznym aspektom współczesnego dostępu do danych cyfrowych przez organy ścigania. Eksperci ocenią ryzyka związane z ingerencją w szyfrowaną komunikację, zbadanie problemu rozproszenia danych między jurysdykcjami oraz określą dobre praktyki w zakresie współpracy transgranicznej i ochrony praw podstawowych.

Do zadań zespołu należeć będzie także identyfikacja kluczowych wyzwań technicznych — na przykład ograniczeń wynikających z samych mechanizmów szyfrowania lub architektury usług chmurowych — oraz analiza istniejących regulacji i mechanizmów współpracy pomiędzy państwami i usługodawcami. Celem jest dostarczenie praktycznych rekomendacji, które mogą zostać wykorzystane przy tworzeniu unijnych przepisów dotyczących bezpieczeństwa wewnętrznego.

Kto pracuje nad ekspertyzą i skąd doświadczenie?

Pracami kieruje dr Martyna Kusak z Zakładu Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji UAM, która jednocześnie pełni funkcję kierowniczki CyberLaw Lab. W skład zespołu badawczego wchodzą także dr Bartosz Naskręcki i dr Tomasz Piłka z Wydziału Matematyki i Informatyki UAM oraz dr Karolina Kiejnich-Kruk i mgr Weronika Raniszewska z Zakładu Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji UAM.

Oferta przedstawiona Parlamentowi opiera się na wynikach wcześniejszych projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, w ramach których dr Martyna Kusak analizowała, jak prawo powinno reagować na cyfrowe formy przestępczości oraz jakie narzędzia powinny być dostępne dla organów ścigania w środowisku cyfrowym. Dzięki temu zespół łączy kompetencje prawne i informatyczne, co jest kluczowe przy analizie zagadnień ściśle technicznych i prawnych jednocześnie.

Dlaczego to istotne dla Poznania i mieszkańców regionu?

Choć zlecenie pochodzi od unijnej instytucji, jego realizacja odbywa się w Poznaniu, a efekty pracy zespołu mogą mieć długofalowy wpływ na kształt przepisów obowiązujących także w Polsce. Rekomendacje przygotowane dla Komisji LIBE mogą wpłynąć na przyszłe regulacje dotyczące m.in. retencji danych, zasad dostępu do informacji przechowywanych przez usługodawców z siedzibą w innych państwach oraz standardów ochrony prywatności obywateli przy prowadzeniu działań operacyjnych przez służby.

Dla mieszkańców Poznania i regionu oznacza to, że lokalne środowisko naukowe ma realny wpływ na debatę prawną na poziomie unijnym. Praca ekspertów UAM może przyczynić się do wypracowania rozwiązań, które lepiej pogodzą zabezpieczenie porządku publicznego z ochroną praw podstawowych, w tym prawem do prywatności i bezpieczeństwem komunikacji elektronicznej.

Powiązanie z Europejską Strategią Bezpieczeństwa Wewnętrznego

Ekspertyza przygotowywana przez CyberLaw Lab wpisuje się w działania przewidziane w Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa Wewnętrznego z 2025 roku. Strategia zakłada kontynuację prac nad regulacjami dotyczącymi dostępu do zaszyfrowanych danych, retencji danych oraz mechanizmów współpracy transgranicznej. Właśnie w tym kontekście Parlament Europejski zlecił przygotowanie interdyscyplinarnego opracowania, które ma pomóc w dopracowaniu europejskich ram prawnych.

W praktyce oznacza to konieczność wyważenia interesu publicznego w zakresie zwalczania przestępczości oraz ochrony wolności i praw obywateli. Analiza ma wskazać, które rozwiązania techniczne i prawne są możliwe do zastosowania bez nadmiernego ograniczania podstawowych praw, a które mogą stwarzać ryzyko nadużyć lub naruszeń prywatności.

Co dalej i jakie będą praktyczne efekty?

Po zakończeniu prac zespół przedstawi Parlamentowi Europejskiemu rekomendacje legislacyjne. Mogą one stać się podstawą do przygotowania konkretnych propozycji przepisów na poziomie Unii Europejskiej, które następnie będą podlegać procedurom legislacyjnym. W zależności od zaleceń, efektem prac może być m.in. wskazanie standardów technicznych, procedur współpracy między państwami oraz zasad dostępu organów ścigania do danych przechowywanych w chmurze lub zabezpieczonych szyfrowaniem.

Dla praktyków — prokuratorów, policji czy służb cyberbezpieczeństwa — opracowanie może dostarczyć klarownych wytycznych dotyczących przeprowadzania działań, a dla obywateli — informacji o gwarancjach prawnych i mechanizmach ochrony prywatności, które powinny towarzyszyć dostępowi do danych.

CyberLaw Lab to nowa jednostka pomocnicza Wydziału Prawa i Administracji UAM, uruchomiona na początku 2026 roku. Jej zadaniem jest prowadzenie interdyscyplinarnych badań i dydaktyki na styku prawa, nowych technologii, cyberbezpieczeństwa i praw podstawowych. Powołanie laboratorium ma wzmocnić potencjał akademicki UAM w obszarze regulacji cyfrowych oraz ułatwić współpracę z instytucjami krajowymi i międzynarodowymi.

Źródło: amu.edu.pl/