Coraz częściej korzystamy z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji — od wyszukiwarek i asystentów po systemy pomagające w nauce czy pracy. Jednak nawet zaawansowane modele językowe mogą tworzyć treści, które wyglądają wiarygodnie, a w rzeczywistości nie mają pokrycia w faktach. W informacjach od Biura Cyfryzacji i Cyberbezpieczeństwa Urzędu Miasta Poznania nazywa się to „halucynacjami AI” — zjawiskiem, które każdy użytkownik powinien umieć rozpoznać i ograniczyć jego skutki.

Co to jest halucynacja AI i dlaczego powstaje

Modele językowe nie „myślą” ani nie weryfikują faktów tak, jak człowiek. Ich podstawową funkcją jest przewidywanie najbardziej prawdopodobnych kolejnych słów na podstawie dużych zbiorów danych. Gdy brakuje wystarczających informacji lub zapytanie jest nieprecyzyjne, model może wypełnić lukę wyjściem, które wygląda na poprawne, lecz jest nieprawdziwe.

Halucynacje przyjmują różne formy. Systemy AI mogą:

wymyślić nieistniejące źródło, podać błędną datę lub nazwisko, przypisać komuś słowa, których nigdy nie wypowiedział, stworzyć fałszywy opis wydarzenia, wygenerować nieprawdziwy cytat lub statystykę.

Dla osoby, która nie sprawdzi informacji, odpowiedź może wydawać się przekonująca, bo model formułuje treść w sposób spójny językowo i stylistycznie.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność

Halucynacje zdarzają się częściej w odniesieniu do informacji:

bardzo nowych — dotyczących świeżych wydarzeń lub ostatnich zmian, specjalistycznych — wąskie dziedziny nauki, techniki, prawa, lokalnych — dane dotyczące konkretnych miejsc i społeczności,

Również generowanie elementów bibliografii, cytatów czy dokładnych dat bywa obarczone ryzykiem błędu. Dlatego przy takich zapytaniach warto nie polegać wyłącznie na jednej odpowiedzi AI.

Jak rozpoznać halucynację — praktyczne wskazówki

Nie zawsze łatwo odróżnić rzetelną odpowiedź od zmyślonej. Są jednak sygnały ostrzegawcze, które warto brać pod uwagę:

brak podanych źródeł lub odwołań, jeżeli przytoczone źródła nie dają się odnaleźć w sieci, tekst brzmi bardzo zdecydowanie, ale nie podaje konkretnych danych ani dowodów, zbyt szczegółowe informacje, które nie mają potwierdzenia w innych źródłach.

Najlepszą praktyką jest weryfikacja w kilku niezależnych źródłach — szczególnie gdy informacja dotyczy zdrowia, prawa czy pieniędzy.

Co mogą zrobić użytkownicy z Poznania

Mieszkańcy Poznania korzystający z narzędzi AI powinni zachować zdrowy sceptycyzm. Przydatne nawyki to:

sprawdzanie istotnych faktów w oficjalnych źródłach (strony rządowe, urzędowe, instytucje), korzystanie z kilku serwisów informacyjnych zamiast polegać na jednym wyniku, unikać podejmowania decyzji dotyczących zdrowia, finansów lub prawa wyłącznie na podstawie wygenerowanej odpowiedzi, kiedy to możliwe, formułować pytania precyzyjnie i podać kontekst, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo nieścisłości.

Znaczenie umiejętności weryfikacji dla bezpieczeństwa cyfrowego

Hamowanie rozprzestrzeniania nieprawdziwych informacji to element szerszego podejścia do cyberbezpieczeństwa. Świadome korzystanie z technologii i umiejętność oceny wiarygodności treści są dziś równie ważne jak ochrona haseł czy aktualizacje oprogramowania. Im więcej osób w Poznaniu będzie krytycznie podchodzić do treści generowanych przez AI, tym mniejsze ryzyko, że nieprawdziwe informacje wpłyną na decyzje społeczne czy jednostkowe.

Informacja	Szczegóły
Temat	Halucynacje AI — błędne, ale przekonujące odpowiedzi generowane przez modele językowe
Główne zagrożenia	Fałszywe źródła, błędne daty, przypisywanie wypowiedzi, nieistniejące statystyki
Dla kogo	Mieszkańcy Poznania korzystający z narzędzi AI, szczególnie w kwestiach zdrowia, prawa i finansów
Rekomendacje	Weryfikować informacje w kilku źródłach, korzystać z oficjalnych serwisów, zadawać precyzyjne pytania

Choć sztuczna inteligencja może ułatwiać codzienne zadania i przyspieszać dostęp do informacji, to nie zastąpi krytycznego myślenia użytkownika. Nawet zaawansowane systemy są podatne na błędy, a odpowiedzialne korzystanie z nich to element bezpieczeństwa cyfrowego każdego z nas.

Źródło: poznan.pl/