Polskie prawo rodzinne może wkrótce przejść jedną z największych zmian od lat. Sejm przyjął nowelizację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która wprowadza możliwość rozwiązania małżeństwa bez udziału sądu. W określonych sytuacjach rozwód będzie można przeprowadzić w urzędzie stanu cywilnego, czyli w miejscu, gdzie zawiera się ślub cywilny.
Nowe przepisy mają uprościć procedurę dla par, które są zgodne co do zakończenia małżeństwa i nie mają sporów wymagających ingerencji sądu. Zmiany nie wejdą jednak w życie od razu – zgodnie z projektem nowe regulacje zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Wcześniej ustawa musi jeszcze przejść dalszą ścieżkę legislacyjną, w tym procedurę w Senacie.
Rozwód w urzędzie zamiast w sądzie
Najważniejszą zmianą w nowych przepisach jest możliwość rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Do tej pory rozwód w Polsce był możliwy wyłącznie na drodze postępowania sądowego.
Po wejściu nowych przepisów w życie część par będzie mogła zakończyć małżeństwo w znacznie prostszej procedurze administracyjnej. W praktyce małżonkowie złożą stosowne oświadczenie w urzędzie, a kierownik USC sprawdzi, czy spełnione są wszystkie warunki określone w ustawie.
Jeśli tak się stanie, urzędnik dokona odpowiedniego wpisu w rejestrze stanu cywilnego. Taki wpis będzie równoznaczny z formalnym rozwiązaniem małżeństwa.
Nie każdy będzie mógł skorzystać z nowej procedury
Ustawodawca wprowadził jednak szereg ograniczeń. Nowa forma rozwodu ma dotyczyć wyłącznie sytuacji, w których nie ma sporów wymagających rozstrzygnięcia przez sąd.
Najważniejszym warunkiem jest brak wspólnych małoletnich dzieci. Jeśli para ma dzieci poniżej 18 roku życia, rozwód nadal będzie musiał zostać przeprowadzony w sądzie.
Dodatkowo ustawa przewiduje, że w momencie składania oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa kobieta nie może być w ciąży. W takich przypadkach również konieczne będzie standardowe postępowanie sądowe.
W praktyce oznacza to, że uproszczona procedura będzie przeznaczona głównie dla par, które:
- nie mają wspólnych małoletnich dzieci,
- są zgodne co do zakończenia małżeństwa,
- nie toczą sporu o alimenty lub władzę rodzicielską,
- nie wymagają rozstrzygnięć sądu dotyczących opieki nad dziećmi.
Najważniejsze warunki rozwodu w urzędzie
| Warunek | Opis |
|---|---|
| Brak małoletnich dzieci | Małżonkowie nie mogą mieć wspólnych dzieci poniżej 18 roku życia |
| Zgoda obu stron | Oboje małżonkowie muszą zgodzić się na rozwiązanie małżeństwa |
| Brak ciąży | Kobieta nie może być w ciąży w chwili składania oświadczenia |
| Brak sporu | Nie może być konfliktu wymagającego rozstrzygnięcia przez sąd |
Kierownik USC będzie sprawdzał spełnienie warunków
W nowym systemie kluczową rolę otrzyma kierownik urzędu stanu cywilnego. To właśnie ten urzędnik będzie odpowiedzialny za weryfikację wszystkich wymogów określonych w ustawie.
Do jego obowiązków będzie należało sprawdzenie, czy para spełnia warunki formalne oraz czy nie istnieją przesłanki uniemożliwiające rozwiązanie małżeństwa w trybie administracyjnym. Dopiero po pozytywnej weryfikacji będzie możliwe dokonanie wpisu w rejestrze stanu cywilnego.
Wprowadzenie takiego rozwiązania ma przede wszystkim uprościć procedury w sprawach, które nie wymagają skomplikowanego postępowania dowodowego.
Nowe przepisy mają odciążyć sądy
Autorzy nowelizacji podkreślają, że jednym z głównych celów zmian jest zmniejszenie liczby spraw trafiających do sądów rodzinnych. W Polsce każdego roku rozpatrywanych jest kilkadziesiąt tysięcy spraw rozwodowych, a część z nich dotyczy małżeństw, które zgodnie decydują się zakończyć związek.
W takich przypadkach postępowanie sądowe bywa formalnością, ale i tak wymaga przeprowadzenia rozprawy oraz wydania wyroku. Nowa procedura ma skrócić ten proces i umożliwić zakończenie małżeństwa w sposób mniej czasochłonny.
Zwolennicy zmian przekonują, że uproszczony rozwód pozwoli skupić pracę sądów na bardziej skomplikowanych sprawach rodzinnych, w których konieczne jest rozstrzygnięcie sporów dotyczących dzieci, alimentów lub majątku.
Sejm był podzielony w głosowaniu
Nowelizacja została przyjęta podczas piątkowego głosowania w Sejmie. Wyniki pokazują, że projekt wywołał wyraźne podziały wśród parlamentarzystów.
| Wynik głosowania w Sejmie | Liczba posłów |
|---|---|
| Za przyjęciem ustawy | 242 |
| Przeciw | 187 |
| Wstrzymało się | 2 |
Po przyjęciu przez Sejm projekt trafi teraz do Senatu. Jeśli izba wyższa parlamentu zaakceptuje ustawę lub nie wprowadzi zmian blokujących jej wejście w życie, nowe przepisy zaczną obowiązywać od początku 2027 roku.
Jeżeli tak się stanie, Polska dołączy do grona państw europejskich, w których w określonych sytuacjach możliwe jest zakończenie małżeństwa poza sądem.
Źródło: opracowanie własne na podstawie informacji z procesu legislacyjnego dotyczącego nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz komunikatów parlamentarnych.
