Rozwód bez sądu coraz bliżej (sejm przyjął przepisy o rozwiązywaniu małżeństwa w urzędzie)

Polskie prawo rodzinne może wkrótce przejść jedną z największych zmian od lat. Sejm przyjął nowelizację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która wprowadza możliwość rozwiązania małżeństwa bez udziału sądu. W określonych sytuacjach rozwód będzie można przeprowadzić w urzędzie stanu cywilnego, czyli w miejscu, gdzie zawiera się ślub cywilny.

Nowe przepisy mają uprościć procedurę dla par, które są zgodne co do zakończenia małżeństwa i nie mają sporów wymagających ingerencji sądu. Zmiany nie wejdą jednak w życie od razu – zgodnie z projektem nowe regulacje zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku. Wcześniej ustawa musi jeszcze przejść dalszą ścieżkę legislacyjną, w tym procedurę w Senacie.

Rozwód w urzędzie zamiast w sądzie

Najważniejszą zmianą w nowych przepisach jest możliwość rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Do tej pory rozwód w Polsce był możliwy wyłącznie na drodze postępowania sądowego.

Po wejściu nowych przepisów w życie część par będzie mogła zakończyć małżeństwo w znacznie prostszej procedurze administracyjnej. W praktyce małżonkowie złożą stosowne oświadczenie w urzędzie, a kierownik USC sprawdzi, czy spełnione są wszystkie warunki określone w ustawie.

Jeśli tak się stanie, urzędnik dokona odpowiedniego wpisu w rejestrze stanu cywilnego. Taki wpis będzie równoznaczny z formalnym rozwiązaniem małżeństwa.

Nie każdy będzie mógł skorzystać z nowej procedury

Ustawodawca wprowadził jednak szereg ograniczeń. Nowa forma rozwodu ma dotyczyć wyłącznie sytuacji, w których nie ma sporów wymagających rozstrzygnięcia przez sąd.

Najważniejszym warunkiem jest brak wspólnych małoletnich dzieci. Jeśli para ma dzieci poniżej 18 roku życia, rozwód nadal będzie musiał zostać przeprowadzony w sądzie.

Dodatkowo ustawa przewiduje, że w momencie składania oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa kobieta nie może być w ciąży. W takich przypadkach również konieczne będzie standardowe postępowanie sądowe.

W praktyce oznacza to, że uproszczona procedura będzie przeznaczona głównie dla par, które:

• nie mają wspólnych małoletnich dzieci,
• są zgodne co do zakończenia małżeństwa,
• nie toczą sporu o alimenty lub władzę rodzicielską,
• nie wymagają rozstrzygnięć sądu dotyczących opieki nad dziećmi.

Najważniejsze warunki rozwodu w urzędzie

Kierownik USC będzie sprawdzał spełnienie warunków

W nowym systemie kluczową rolę otrzyma kierownik urzędu stanu cywilnego. To właśnie ten urzędnik będzie odpowiedzialny za weryfikację wszystkich wymogów określonych w ustawie.

Do jego obowiązków będzie należało sprawdzenie, czy para spełnia warunki formalne oraz czy nie istnieją przesłanki uniemożliwiające rozwiązanie małżeństwa w trybie administracyjnym. Dopiero po pozytywnej weryfikacji będzie możliwe dokonanie wpisu w rejestrze stanu cywilnego.

Wprowadzenie takiego rozwiązania ma przede wszystkim uprościć procedury w sprawach, które nie wymagają skomplikowanego postępowania dowodowego.

Nowe przepisy mają odciążyć sądy

Autorzy nowelizacji podkreślają, że jednym z głównych celów zmian jest zmniejszenie liczby spraw trafiających do sądów rodzinnych. W Polsce każdego roku rozpatrywanych jest kilkadziesiąt tysięcy spraw rozwodowych, a część z nich dotyczy małżeństw, które zgodnie decydują się zakończyć związek.

W takich przypadkach postępowanie sądowe bywa formalnością, ale i tak wymaga przeprowadzenia rozprawy oraz wydania wyroku. Nowa procedura ma skrócić ten proces i umożliwić zakończenie małżeństwa w sposób mniej czasochłonny.

Zwolennicy zmian przekonują, że uproszczony rozwód pozwoli skupić pracę sądów na bardziej skomplikowanych sprawach rodzinnych, w których konieczne jest rozstrzygnięcie sporów dotyczących dzieci, alimentów lub majątku.

Sejm był podzielony w głosowaniu

Nowelizacja została przyjęta podczas piątkowego głosowania w Sejmie. Wyniki pokazują, że projekt wywołał wyraźne podziały wśród parlamentarzystów.

Po przyjęciu przez Sejm projekt trafi teraz do Senatu. Jeśli izba wyższa parlamentu zaakceptuje ustawę lub nie wprowadzi zmian blokujących jej wejście w życie, nowe przepisy zaczną obowiązywać od początku 2027 roku.

Jeżeli tak się stanie, Polska dołączy do grona państw europejskich, w których w określonych sytuacjach możliwe jest zakończenie małżeństwa poza sądem.

Źródło: opracowanie własne na podstawie informacji z procesu legislacyjnego dotyczącego nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz komunikatów parlamentarnych.