Nowy program profilaktyki raka płuca jest skierowany do wieloletnich palaczy oraz osób, które rzuciły palenie i spełniają określone warunki. W Wielkopolsce zgłoszenia przyjmują Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu i Szpital Pomnik Chrztu Polski w Gnieźnie. Udział jest bezpłatny, a pierwsi pacjenci rozpoczną go w drugiej połowie października 2026 r.
Realizatorów wybrano po konkursie ogłoszonym we wrześniu przez Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Wielkopolska, razem z województwami świętokrzyskim i małopolskim, znalazła się wśród trzech regionów, które najszybciej wyłoniły placówki i podpisały z nimi umowy. W pozostałych województwach rozstrzygane są kolejne konkursy, dlatego — zgodnie z zapowiedzią Funduszu — w ciągu najbliższych kilku tygodni lista realizatorów ma się wydłużać.
Kto może skorzystać z programu?
Jedną z grup objętych programem są osoby w wieku 55–74 lata z historią palenia wynoszącą 20 paczkolat, które nadal palą albo przestały palić nie dawniej niż 15 lat temu.
Druga grupa obejmuje osoby w wieku 50–74 lata z historią palenia wynoszącą 20 paczkolat i dodatkowymi czynnikami ryzyka. Także w tym przypadku warunkiem jest dalsze palenie lub rzucenie go nie dawniej niż 15 lat temu.
Paczkolata określają historię palenia: liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie mnoży się przez liczbę lat palenia. Wynik 20 paczkolat oznacza na przykład palenie jednej paczki dziennie przez 20 lat albo dwóch paczek dziennie przez 10 lat.
Bez skierowania, ale z kwalifikacją lekarską
Do zgłoszenia się do programu nie trzeba mieć skierowania. Pierwszym etapem jest jednak wizyta kwalifikacyjna. Lekarz przeprowadzi podczas niej szczegółowy wywiad i oceni, czy pacjent spełnia warunki udziału.
Osoby zakwalifikowane do dalszego etapu przejdą badanie z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej. Wykorzystuje ona około 10–30% dawki promieniowania stosowanej w standardowej tomografii komputerowej, co według informacji NFZ czyni ją bezpieczniejszą od klasycznego badania.
Udział zakończy wizyta podsumowująca. Lekarz omówi wtedy dalsze postępowanie, którego plan będzie zależał od wyniku badania. Fundusz odsyła po dodatkowe informacje do strony „Programy Profilaktyczne NFZ”.
W Wielkopolsce ponad dwa tysiące zgonów w ciągu roku
Znaczenie badań przesiewowych pokazują dane Krajowego Rejestru Nowotworów. W 2023 r. w Wielkopolsce odnotowano 1 798 zachorowań na raka płuca: 1 065 u mężczyzn i 733 u kobiet. Z powodu tej choroby zmarło 2 035 osób — 1 278 mężczyzn i 757 kobiet.
W Polsce liczba nowych zachorowań wynosi około 21 tys. rocznie, zgodnie z danymi rejestru z 2023 r. W materiale NFZ przywołano również szacunek, według którego w 2029 r. może ona sięgnąć 32,5 tys. rocznie. Liczba zgonów z powodu raka płuca wynosi w kraju około 22 tys. rocznie.
Rak płuca odpowiada za największą liczbę zgonów wśród nowotworów, a jego najczęstszą przyczyną jest palenie wyrobów tytoniowych. Istotną trudnością pozostaje późne rozpoznanie: we wczesnych fazach choroba nie daje charakterystycznych sygnałów. To właśnie dlatego badania przesiewowe są ważnym elementem profilaktyki.
Źródło: Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia / nfz-poznan.pl.
Zdjęcie ilustracyjne: na kon / Pexels
