W tym roku jury Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (PTPN) wyróżniło prace, które w różny sposób przybliżają historię, doświadczenia i przemiany przestrzeni Wielkopolski. Do finału trafiło dziesięć nominowanych tytułów, a podczas uroczystości wręczenia nagród zaprezentowano także wystawę wszystkich zgłoszonych książek.

Laureaci w trzech kategoriach

W kategorii literatura naukowa nagrodę otrzymał Michał Słomski za monografię „Relacje przestrzenno-społeczne w małym mieście epoki nowożytnej. Dolsk w pierwszej połowie XVII wieku”, wydaną przez Wydawnictwo Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Autor podkreślił podczas odbioru wyróżnienia, że praca jest efektem prawie dziesięciu lat badań, w tym pracy doktorskiej obronionej w 2022 roku. W swoich uwagach zwrócił uwagę na rolę małych miast w sieci osadniczej Polski oraz na bogactwo źródeł, które pozwoliły na szczegółowe opracowanie dziejów Dolska.

W kategorii literatura popularnonaukowa i beletrystyka Kapituła Konkursowa doceniła międzynarodowy projekt badawczy: Bruno Romero Ferreira Miranda, Lucia Furquim Werneck Xavier oraz tłumaczka Sylwia Mikołajczak za wydanie „Krzysztof Arciszewski, Wspomnienia Krzysztofa Arciszewskiego. Polak w służbie Kompanii Zachodnioindyjskiej w Brazylii”. Publikacja ukazała się nakładem kilku wydawców, w tym Companhia Editora de Pernambuco, Nationaal Archief - Den Haag, Consulato Geral da República da Polônia em Curitiba oraz Powiatu Poznańskiego.

Laudacja jurorów przypomniała, że książka jest owocem współpracy polskich i brazylijskich badaczy. Autorzy przygotowali krytyczną edycję tekstu z analizą dokumentalną oraz biografistyczną, a tłumaczka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza wykonała przekład na język polski. Dzięki temu czytelnicy polscy mają dostęp do ważnego zapisu doświadczeń wojskowych i osobistych Arciszewskiego, przedstawionego w formie pamiętnika, który jurorzy nazwali „testamentem myślowym wielkopolskiego szlachcica”.

W kategorii literatura dotycząca miasta Poznania zwyciężył prof. Przemysław Biskupski za książkę „Komentarz do krajobrazu. Przemiany przestrzenne Poznania w ostatnich dwóch stuleciach”, opublikowaną przez Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej i Wydawnictwo Miejskie Posnania. Ta pozycja już wcześniej otrzymała Nagrodę Prezydenta Miasta Poznania dla najlepszej książki popularnonaukowej oraz Nagrodę im. Józefa Łukaszewicza przyznawaną przez Bibliotekę Raczyńskich.

Znaczenie nagrodzonych prac dla regionu

Kapituła Konkursowa podkreśliła, że praca Biskupskiego wyróżnia się nowatorskim i kompleksowym podejściem do tematu. Autor postawił sobie ambitne zadanie: odtworzyć krajobraz Poznania sięgając w niektórych wątkach dalej niż zwyczajowo przyjmuje się jako punkt wyjścia dla analiz przestrzennych, czyli poza XIX wiek. Takie perspektywiczne ujęcie historii miasta, zdaniem jurorów, ma praktyczne znaczenie — może inspirować osoby odpowiedzialne za kształtowanie ładu przestrzennego i decyzje planistyczne.

W przypadku nagrodzonej książki Michała Słomskiego istotne jest zwrócenie uwagi na małe ośrodki miejskie. Badanie Dolska w XVII wieku pokazuje, że mniejsze miasta miały własne, bogate życie społeczne i gospodarcze, a analiza źródeł może zmienić postrzeganie ich roli w historii Polski. Tego typu prace uzupełniają obraz przeszłości, zanim skoncentrowano się na dużych ośrodkach miejskich.

Publikacja Arciszewskiego w przekładzie i opracowaniu międzynarodowego zespołu otwiera pole dla dalszych badań nad kontaktami Polski z obszarami pozaeuropejskimi oraz nad historią jednostek i pojedynczych postaci, których losy splatają się z globalnymi procesami kolonialnymi i wojskowymi.

Co to znaczy dla czytelników i mieszkańców Poznania

Dla lokalnych czytelników i pasjonatów historii nagrody PTPN to sygnał, gdzie warto sięgnąć po rzetelną literaturę dotyczącą regionu. Wystawa wszystkich zgłoszonych tytułów, towarzysząca wręczeniu nagród, dała okazję do zapoznania się z szerokim spektrum nowych publikacji — od prac ściśle naukowych po książki adresowane do szerszej publiczności.

Dla osób zaangażowanych w planowanie przestrzenne i politykę miejską książka Biskupskiego może stanowić inspirację i materiał odniesienia przy dyskusjach o przyszłości Poznania. Natomiast badania Słomskiego mogą zainteresować regionalistów oraz instytucje kultury, które zajmują się popularyzacją lokalnej historii.

Informacje praktyczne

Uroczystość wręczenia nagród i towarzysząca jej wystawa były okazją do zaprezentowania różnych perspektyw badawczych i popularyzatorskich dotyczących Wielkopolski i Poznania. Wyróżnione książki łączą lokalny kontekst z szerokimi problemami historycznymi i przestrzennymi, co czyni je wartościowymi zarówno dla specjalistów, jak i dla czytelników zainteresowanych przeszłością regionu.

Źródło: poznan.pl/